e-DEVLET

Madde 22- Herkesin, toplum bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütle kaynaklarına göre herkes onur ve kişiliğinin özgür gelişmesinin ayrılmaz bir öğesi olarak ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarının gerçekleşmesi hakkına sahiptir.
Madde 23- 1. Herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2.Herkesin, herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.
3.Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gereğinde başka toplumsal korunma yollarıyla desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4. Herkesin çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24 - Herkesin, iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ve ücretli dönemsel tatiller dahil, dinlenme ve boş zamana hakkı vardır.
Madde 25- 1. Herkesin, kendisi ve ailesinin sağlık ve gönenci için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes; işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi denetiminin dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Analar ve çocukların özel bakım ve yardım hakları vardır. Tüm çocuklar, evlilik içi ya da evlilik dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın aynı toplumsal korumadan yararlanır.
Madde 26- 1. Herkes, eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek öğretim yeteneğe göre herkese eşit olarak sağlanır.
2. Eğitim insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarına temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, tüm uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki etkinliklerini daha da geliştirmelidir.
3. Ana Babalar çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikle hak sahibidir..

Madde 27-1. Herkes, topluluğun kültürel yaşamına özgürce katılma, sanattan yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
2. Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, yazın ve sanat ürünlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının
korunmasına hakkı vardır.
Madde 28 - Herkesin bu bildirgede ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.
Madde 29 - 1. Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak veren topluluğa karşı ödevleri vardır.
2. Herkes, hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel gönenç gereklerinin karşılanması amacıyla yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olabilir.
3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30 - Bu bildirgenin hiç bir hükmü, herhangi bir devlet, grup ya da kişiye, burada ileri sürülen hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi bir ekinlikte ve eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.

İNSAN HAKLARI AVRUPA SÖZLEŞMESİ

İMZA :04.11.1950/Roma
YÜRÜRLÜK :03.09.1953
KABUL :10.03.1954 Tarih ve 6366 Sayılı Kanun

Avrupa Konseyi Üyesi olan imzacı Hükümetler,
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948'de açıklanan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'ni;
Bu Demecin söz konusu hakların evrensel ölçüde ve edimsel olarak tanınmasını ve uygulanmasını sağlamayı amaçladığı;
Avrupa Konseyinin amacının üyeleri arasında daha sıkı bir birlik kurmak olduğunu ve insan hakları ile temel özgürlükleri koruma ve geliştirmenin bu amaca ulaşacak yollardan birini oluşturduğunu gözönünde bulundurarak;
Dünya da barış ve adaletin başlıca temeli olan ve sürdürülmesi, herşeyden önce, bir yandan gerçekten demokratik bir siyasal rejim, öte yandan, insan haklarına birlikte saygı ve bu konuda ortak bir anlayışa dayanan bu teml özgürlüklere derin bağlılıklarını yineleyerek,
Özdeş bir anlayış içinde ve ülkü, siyasal gelenekler, özgürlüğe saygı ve hukukun üstünlüğü bakımlarından ortak bir mirasa sahip Avrupa Devletleri Hükümetleri olarak, Evrensel Bildirgede yazılı kimi hakların güvencesinin birlikte sağlanmasına yarayacak ilk önlemleri almayı kararlaştırarak aşağıdaki konularda anlaşmışlardır.

Madde 1- Yüksek Sözleşmeci Taraflar, kendi yargı yetkileri içindeki herkes için bu Sözleşmenin 1. Bölümünde tanımlanan hak ve özgürlükleri güvence altına alır.

Madde 2- 1. Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur. Hiçkimse, yasada ölüm cezası öngörülen bir suçu işlemesi durumunda bir mahkeme kararının yerine getirilmesi dışında amaçlı olarak yaşamından yoksun bırakılmaz.
2. a. Bir kimsenin, yasadışı şiddete karşı savunulması;
b.Yasal bir tutuklamada bulunma ya da yasal olarak tutuklanmış bir kişinin kaçmasını önleme;
c.Bir kargaşalık ya da ayaklanmayı bastırma amacıyla yasal önlemlere başvurma sırasında ve ancak mutlak anlamda gerekli olması koşuluyla güç kullanmaktan doğan bir öldürme eylemi bu maddenin çiğnenmesi sayılmaz.

Madde 3- Hiç kimseye işkence ya da insanlık dışı ya da onur kırıcı ya da ceza uygulanamaz.

Madde 4- 1.Hiç kimse kölelik ya da kulluk durumunda tutulamaz.
2.Kimse zorla ya da angarya suretiyle olarak çalıştırılamaz.
3.Bu maddenin amacı bakımından;
a.Bu Sözleşmenin 5. maddesinin hükümlerine göre olağan bir tutukluk durumunda ya da bu tutukluluktan koşullu salıverilme sırasında yapılması istenen herhangi bir iş;
b.Askeri nitelikteki herhangi bir hizmet ya da inançları askerliğe elvermeyen kimselere bu hakkı tanıyan ülkelerde zorunlu askerlik yerine gördürülecek başka bir hizmet;
c.Topluluğun yaşam ve esenliğini tehdit eden olağanüstü durumlar ya da yıkım durumlarında konuları herhangi bir hizmet;
d.Normal medeni yükümlülükler kapsamına giren herhangi bir iş ya da hizmet, zorla ya da angarya suretiyle çalıştırma sayılmaz

Madde 5- 1.Herkesin kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı vardır. Yasayla belirlenmiş işlemlere göre;
a.Yetkili bir mahkeme tarafından verilmiş bir hükümden sonra bir kimsenin yasal olarak tutuklanması;
b.Bir mahkemenin yasal kararına uymaması nedeniyle ya da yasayla konmuş herhangi bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için bir kimsenin yakalanması ya da tutuklanması,
c.Suç işlediği yolunda duyulan haklı kuşkular üzerine yetkili yasal makam önüne getirilmesi amacıyla ya da suç işlemesi ya da işledikten sonra kaçmasını önlemek üzere haklı nedenlerle zorunlu sayıldığında, bir kimsenin yasal olarak yakalanması ya da tutuklanması,
d.Bir küçüğün eğitsel gözetimi ya da yetkili yasal makam önüne getirilmesi amacıyla yasal olarak tutuklanması;
e.Bulaşıcı hastalıkları yayabilecek olanların, akıl hastaları, alkolikler, uyuşturucu düşkünleri ya da başıboş kimselerin yasal olarak gözetim altına alınması,
f.Bir kimsenin ülkeye izinsiz girmesinin önlenmesi ya da aleyhine sınırdışı edilme ya da geri verilme işlemine başvurulması nedeniyle yasal olarak yakalanması ya da tutuklanması, durumları dışında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
2.Tutuklanan herkese anladığı bir dille tutuklanmasının nedenleri ve aleyhindeki suçlamalar hemen bildirilir.
3.Bu maddenin 1 (c) fıkrası hükümlerine göre, yakalanan ya da tutuklanan herkes, hemen bir yargıç ya da yargı gücünü kullanmaya yasayla yetkili kılınmış başka görevliler önüne çıkarılır ve makul bir süre içinde yargılanmasını ya da yargılanıncaya kadar salıverilmesini isteme hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını güvence altına alma koşuluna bağlanabilir.
4.Yakalanma ya da tutuklanma nedeniyle özgürlüğünden yoksun bırakılan herkesin, tutuklanmasının yasaya uygunluğunun bir mahkemece hemen karara bağlanması ya da yakalanmasının yasal olmadığı gerekçesiyle salıverilmesi için yargı önüne çıkarılma hakkı vardır.
5.Bu maddenin hükümlerine aykırı olarak yakalanan ya da tutuklanan herkesin tazminat hakkı vardır.

Madde 6- 1.Medeni hak ve yükümlülükleri ya da hakkında herhangi bir suçlama karara bağlanırken herkesin, yasayla kurulmuş bağımsız ve yansız bir mahkeme tarafından makul bir süre içinde adil ve açık bir yargılanmaya hakkı vardır. Hüküm açık olarak verilir. Ancak demokratik bir toplumda genel ahlak, kamu düzeni ya da ulusal güvenlik gerekçeleriyle ya da ergin olmayanların çıkarları ya da tarafların özel yaşamları tersini gerektirdiğinde ya da açıklığın adaletin yerine gelmesini, zedeleyeceği özel koşullarda, mahkemece kesinlikle gerekli görüldüğü ölçüde bir duruşmanın tümü ya da bir bölümü basına ya da halka kapalı tutulabilir.
2.Kendisine bir suç yüklenen herkes, yasaya göre suçluluğu kanıtlanana değin suçsuz sayılır.
3.Kendisine bir suç yüklenen herkes en azından,
a.Suçlanmasının nitelik ve nedenleri konusunda anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak en kısa sürede bilgi edinmek,
b.Savunmasını hazırlamak üzere yeterli zaman ve kolaylıklar tanınmak;
c.Kendisini doğrudan ya da kendi seçeceği bir yasal savunucuyla savunmak ya da yasal yardımı karşılamaya yeterli olanaklardan yoksunsa adaletin yerine gelmesi için gerektiğinde ücretsiz yasal yardımdan yararlanmak,
d.Aleyhindeki tanıkları sorguya çekmek ya da çektirmek ve aleyhindeki tanıklarla aynı koşullar altında savunma tanıklarının da hazır bulunmasını ve sorgulanmasını sağlamak,
e.Mahkemede kullanılan dili anlamıyor ya da konuşmuyorsa, bir çevirmenin ücretsiz yardımından yararlanmak hakkına sahiptir.

Madde 7- 1.Hiçkimse, işlendiği zaman ulusal ve uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan bir eylem ya da kusurdan ötürü herhangi bir biçimde suçlanamaz. Yine hiçkimseye suçun işlendiği zaman uygulanan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
2.Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslarca benimsenmiş genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan herhangi bir eylem ya da kusurdan ötürü bir kimsenin yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel değildir.

Madde 8- l.Herkes, özel yaşamıyla aile yaşamına, konut ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2.Bu hakkın kullanılmasına, demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği ya da ülkenin ekonomik gönenci gerekleriyle ve kamu düzeninin korunması ya da suçun önlenmesi, sağlık ve ahlakın, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olduğu ölçüde ve yasa uyarınca olan karışmalar dışında kamu makamları tarafından karışılamaz.

Madde 9- l.Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, din ya da inancını değiştirme özgürlüğüyle, din ya da inancını tek başına ya da topluca ve açık ya da özel olarak ibadet, öğretme, uygulama ve gözetme yoluyla açıklama özgürlüğünü de kapsar.
2.Din ve inancı açıklama özgürlüğü ancak, demokratik bir toplumda kamu güvenliğinin gerekleri, kamu düzeninin, genel sağlık ve ahlakın ya da başkalarının hak ve öıgürlüklerinin korunması için gerekli olan ve yasayla konuları sınırlamalara bağlıdır.

Madde 10- 1.Herkesin, anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, görüş edinme ve resmi makamlarca karışılmaksızın ve ülke sınırlarına bakılmaksızın bilgi ve düşüncelerin alınıp verilme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletleri radyo, televizyon ya da sinema girişimlerini izne bağlamaktan alıkoymaz.
2.Kullanılması ödev ve sorumluluklar içeren bu özgürlükler, demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, ülke bütünlüğü, kamu güvenliğinin gerekleriyle ve kamu düzeninin korunması ya da suçun önlenmesi, genel sağlık ve ahlakın, başkalarının ün ve haklarının korunması, gizliliği olan bilgilerin açıklanmasının önlenmesi ya da yargı organının otorite ve yansızlığının sağlanması için gerekli olan ve yasayla konulan kural, koşul, kısıtlama ve cezalara bağlanabilir.

Madde 11- 1.Herkesin banşçı amaçlarla toplanma ve başkalarıyla dernek kurma özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, yine herkesin çıkarlarını korumak amacıyla sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkını da içerir.
2. Bu hakların kullanılmasına demokratik bir toplumda ulusal güvenlik ya da kamu güvenliğinin gerekleriyle ve kamu düzeninin korunması ya da suçun önlenmesi, genel sağlık ve ahlakın ya da başkalarıın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olan ve yasayla konulanlardan başka hiçbir kısıtlama uygulanamaz. Bu madde, silahlı kuvvetler ve güvenlik güçleri üyeleriyle Devlet görevlileri tarafından bu hakların kullanılmasına yasayla kimi kısıtlamalar korunmasına engel değildir.

Madde 12- Evlenme çağındaki erkeklerle kadınların bu hakkın kullanılmasını düzenleyen ulusal yasalara göre evlenme ve bir aile kurma hakkı vardır.

Madde 13- Bu Sözleşmede öne sürülmüş olan hak ve özgürlükleri çiğnenen herkesin, bu uygulama resmi sıfatla davranan kimseler tarafından yapılmış bile olsa, ulusal bir makam önünde etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.

Madde 14- Bu Sözleşmede öne sürülmüş olan hak ve özgürlüklerden yararlanma; cinsiyet, ırk renk, dil, din, siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ya da toplumsal köken, bir ulusal azınlıktan olma, mülkiyet, doğuş ve benzeri başka bir statü ayrımı gözetilmeksizin herkes için sağlanır.

Madde 15- 1.Ulusun yaşamını tehdit eden savaş ya da başka bir olağanüstü durumda, bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, kesinlikle durumun gerektirdiği ölçüde olmak üzere ve uluslararası hukuktan doğan öteki yükümlülükleriyle bağdaşmak koşuluyla bu Sözleşmeye göre üstlendiği yükümlülüklerine aykırı önlemler alabilir.
2.Bu hükme dayanarak, yasal savaş eylemlerinden doğan ölüm olayları dışında 2. maddeye ya da 3. madde ve 4. maddenin 1. fıkrasıyla 7. maddeye aykın önlemler alınamaz.
3.Bu aykınlık hakkını kullanan bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, almış olduğu önlemler ve bunların gerekçeleri konusunda Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tam bilgi verir. Bu önlemlerin uygulanması sona erdiğinde ve Sözleşme hükümleri yeniden tam anlamıyla işlerlik kazandığında yine Avrupa Konseyi Genel Sekreterine duyurur.

Madde 16- 10, 11. ve 14. maddelerin hiçbir hükmü, Yüksek Sözleşmeci Tarafları yabancıların siyasal etkinliğine sınırlamalar koymaktan engellediği biçimde anlaşılamaz.

Madde 17- Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, bir devlet, grup ya da kişiye burada öne sürülmüş olan hak ve özgürlüklerden herhangi birini yok etmeyi ya da Sözleşmede hükme bağlanmış olandan daha geniş ölçüde sınırlandırmayı amaçlayan bir etkinlikte ya da eylemde bulunma hakkı verir biçimde yorumlanamaz.

Madde 18- Bu Sözleşmede anılan hak ve özgürlükler için izin verilen kısıtlamalar, belirlenmiş oldukları amaçtan başka bir amaçla uygulanamaz.

Madde 19- Yüksek Sözleşmeci Tarafların bu Sözleşmeyle üstlenmiş oldukları yükümlülüklerin gözetilmesini sağlamak amacıyla,
a.(Bundan böyle "Komisyon" olarak anılacak olan) bir İnsan Hakları Avrupa Komisyonu;
b.(Bundan böyle "Divan" olarak anılacak olan) bir İnsan Hakları Avrupa Divanı Kurulu.

Madde 20- Komisyon, Yüksek Sözleşmeci taratların sayısına eşit sayıda üyeden oluşur. Komisyonda aynı Devletin uyruğu olan birden çok üye bulunamaz.

Madde 21- 1.Komisyon üyeleri, Danışma Meclisi Bürosu tarafından hazırlanan bir listeden Bakanlar Komitesi tarafından salt çoğunlukla seçilir. Yüksek Sözleşmeci Tarafların Danışma Meclisindeki temsilciler grubundan herbiri, en az ikisi kendi uyruğu olmak üzere üç aday gösterir.
2.Sonradan bu Sözleşmeye Taraf olan öteki Devletler bakımından Komisyonun tamamlanması ve boş üyeliklerin doldurulması sırasında da elden geldiğince aynı işlem izlenir.

Madde 22- l.Komisyon üyeleri, altı yıllık bir süre için seçilir. Yeniden seçilebilirler. Bununla birlikte, ilk seçimde seçilen üyelerden yedisinin görev süresi üç yılın bitiminde sona erer.
2.Üç yıllık başlangıç süresinin sonunda görevleri sona erecek olan üyeler, ilk seçimler tamamlandıktan hemen sonra Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından ad çekmeyle belirlenir.
3.Komisyon üyeliklerinin elden geldiğince yansının her üç yılda bir yenilenmesini sağlamak için Bakanlar Komitesi, sonraki seçime geçmeden önce, seçilecek bir ya da birkaç üyenin görev süresi ya da sürelerinin üç yıldan az ve dokuz yıldan fazla olmamak üzere altı yıl dışında bir süre olmasına karar verebilir.
4.Birden çok üyenin görev süresinin söz konusu olduğu ve Bakanlar Komitesinin önceki fıkrayı uyguladığı durumlarda, görev sürelerinin üyelere dağılımı, Genel Sekreter tarafından seçimden hemen sonra ad çekmeyle belirlenir.
5.Görev süresi sona ermemiş olan bir üyenin yerine seçilmiş bir Komisyon üyesi, kendisinden öncekinin süresini tamamlar.
6.Komisyon üyeleri, yerlerini yenilerine bırakana kadar görevde kalır. Yenileriyle yer değiştirdikten sonra da, daha önce inceledikleri işleri görmeyi sürdürür.

Madde 23- Komisyon üyeleri, Komisyona kendi adlarına katılır.

Madde 24- Herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri aracılığıyla, bir başka Yüksek Sözleşmeci Tarafın Sözleşme hükümlerine aykırı davrandığı savıyla Komisyona başvurabilir.

Madde 25- 1.Komisyon, Yüksek Sözleşmeci Taraflardan biri tarafından bu Sözleşmede tanınmış haklarının çiğnendiğini ileri süren herhangi bir birey, resmi olmayan bir örgüt ya da bireyler grubundan Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yazılmış dilekçeler alabilir. Ancak bunun için hakkında şikayet bulunan Yüksek Sözleşmeci Tarafın bu türlü dilekçeler alma konusunda Komisyonun yetkisini tanıdığını bildirmiş olması gerekir. Böyle bir bildirimde bulunmuş olan Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bir hakkın etkin biçimde kullanılmasını engellemeye kalkışmamakla yükümlüdür.
2.Bu gibi bildirimler belli bir süre için yapılabilir.
3.Bildirimler, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilir. Genel Sekreter bunların örneklerini Yüksek Sözleşmeci Taraflara gönderir ve yayınlar.
4.Komisyon, ancak, en az altı Yüksek Sözleşmeci Tarafın yukarıdaki fıkra uyarınca yapılmış bildirimlerle bağlı olmaları durumda bu madde uyarınca kendisine tanınan yetkiyi kullanabilir.

Madde 26- Komisyon uluslararası hukukun genel olarak benimsenmiş kurallarına göre, ancak tüm iç yargı yolları tüketildikten sonra ve kesin kararın alındığı tarihten başlayarak altı aylık bir süre içinde bir konuyu ele alabilir.

Madde 27- 1.Komisyon, 25. maddeye göre verilmiş bir dilekçeyi;
a.İmzasızsa, ya da
b.Özü bakımından, Komisyon tarafından daha önce incelenmiş ya da daha önce bir başka uluslararası soruşturma ya da çözüm yoluna sunulmuş olan bir konuya ilişkinse ve hiçbir yeni bilgi içermiyorsa ele almaz
2.Komisyon, 25. maddeye göre sunulmuş olmakla birlikte, bu Sözleşmenin hükümleriyle bağdaşmaz, açıkça temelsiz ya da dilekçe hakkının kötüye kullanılması olarak gördüğü bir dilekçeyi kabul edilemez sayar.
3.Komisyon kendisine verilen ve 26. maddeye göre kabul edilemez saydığı bir dilekçeyi geri çevirir.

Madde 28- Komisyon, kendisine verilen bir dilekçeyi kabul ettiğinde;
a.Olguların doğruluğunu araştırmak üzere tarafların temsilcileriyle birlikte dilekçenin incelenmesine girişir ve gerek görürse bir soruşturma yapar. Bu soruşturmanın etkin bir biçimde yürütülmesi için ilgili Devletler, Komisyonla görüş alış verişinden sonra tüm gerekli kolaylıkları sağlar.
b.Bu Sözleşmede tanımlanan insan haklarına saygı temeli üzerinde konunun dostça bir çözüme bağlanmasını sağlamak üzere ilgili taraflara hizmetini sunar.

Madde 29- 25. maddeye göre sunulmuş bir dilekçe kabul edildikten sonra Komisyon, inceleme sırasında 27. maddede öngörülen kabul edilemezlik gerekçelerinden birinin varlığını gördüğünde, dilekçeyi yine de oybirliğiyle geri çevirebilir.

Madde 30- Komisyon 28. madde uyarınca dostça bir çözüm bulmayı başanrsa, ilgili Devletlere, Bakanlar Komitesine ve yayınlanması için Avrupa Konseyi Genel Sekreterine gönderilmek üzere bir rapor hazırlar. Bu rapor, olguların çözümün kısa bir anlatımıyla sınırlıdır.

Madde 31- 1.Çözüme ulaşılamazsa, Komisyon olgulara ilişkin bir rapor hazırlar ve saptanan olguların ilgili Devletin Sözleşmeyle üstlendiği yükümlülüklerine bir aykınlığı gösterip göstermediği konusundaki görüşünü belirtir. Komisyon üyelerinin tümünün konuya ilişkin görüşleri bu raporda yer alabilir.
2.Rapor, Bakanlar Komitesine gönderilir. Bunun gibi, ilgili Devletlere de iletilir. Bu Devletler, adı geçen raporu yayınlamakta özgür değildir.
3. Komisyon, raporu Bakanlar Komitesine gönderirken uygun gördüğü önerilerde bulunabilir.

Madde 32- 1.Komisyon raporunun Bakanlar Komitesine veriliş tarihinden başlayarak üç aylık bir süre içinde bu Sözleşmenin 48. maddesine göre konu Divana sunulmazsa, Bakanlar Komitesi, Komiteye katılmaya yetkili üyelerinin üçte iki çoğunluğuyla Sözleşmeye aykınlığın bulunup bulunmadığını kararlaştınr.
2.Bakanlar Komitesi, bir aykırılık bulunduğu kararına varırsa, ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafa, verdiği kararın gerektirdiği önlemleri almak zorunda olduğu bir süre tanır.
3.İlgili yüksek Sözleşmeci Taraf tanınan süre içinde doyurucu önlemler almazsa, Bakanlar Komitesi 1. fıkrada öngörülen çoğunlukla ilgili kararına göre ne yapılacağını kararlaştırarak raporu yayınlar.
4.Yüksek Sözleşmeci Taraflar, Bakanlar Komitesinin yukarıdaki fıkraların uygulanması sırasında alabileceği herhangi bir kararı kendileri için bağlayıcı saymayı üstlenir.

Madde 33- Komisyon oturumları kapalıdır.

Madde 34- 29. madde hükümleri saklı kalmak üzere Komisyon, kararlarını hazır bulunan ve oy veren üyelerin çoğunluğuyla alır.

Madde 35- Komisyon, gerektikçe toplanır. Toplantılar, Avrupa Konseyi Genel Sekreterinin çağrısıyla yapılır.

Madde 36- Komisyon, çalışma kurallarını kendisi belirler.

Madde 37- Komisyon Sekreterlik hizmetleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından sağlanır.

Madde 38- İnsan Hakları Avrupa Divanı, Avrupa Konseyi Üyelerinin sayısına eşit sayıda yargıçtan oluşur. Divanda, aynı Devletin uyruğu olan birden çok yargıç bulunamaz.

Madde 39- 1.Divan üyeleri, Avrupa Konseyi üyeleri tarafından gösterilen adaylar listesinden Danışma Meclisince oy çokluğuyla seçilir. Her üye, en az ikisi kendi uyruğu olmak üzere üç aday gösterir.
2.Avrupa Konseyine yeni üyelerin kabulünde, Divanı tamamlamak ve boşalan üyelikleri doldurmak üzere elden geldiğince aynı yöntem izlenir.
3.Adaylar, ahlak niteliği yüksek olan ve yüksek yargı görevine atanmak için gerekli nitelikleri taşıyanlar ya da bu alandaki yetkisiyle tanınmış hukukçular arasından gösterilir.

Madde 40- 1.Divan üyeleri, dokuz yıllık bir süre için seçilir. Yeniden seçilmeleri olanaklıdır. Bununla birlikte, ilk seçimde seçilen üyelerden dördünün süreleri üç yılın, öteki dördününse altı yılın bitiminde sona erer.
2.Görevleri ilk üç ve altı yıllık sürelerin bitiminde sona erecek olan üyeler, ilk seçim tamamlandıktan hemen sonra Genel Sekreter tarafından ad çekmeyle belirlenir.
3.Divan üyeliklerinin elden geldiğince üçte birinin her üç yılda bir yenilenmesini sağlamak için Danışma Meclisi, sonraki bir seçime geçmeden önce, seçilecek bir ya da birkaç üyenin görev süresi ya da sürelerinin onikiden çok ve altıdan az olmamak üzere dokuz yıl dışında bir süre olmasına karar verebilir.
4.Birden çok görev süresinin söz konusu olduğu ve Danışma Meclisinin yukarıdaki fıkrayı uyguladığı durumlarda, görev sürelerinin adaylara dağılımı Gene1 Sekreter tarafından seçimlerden hemen sonra ad çekmeyle belirlenir.
5.Görev süresi sona ermemiş bir üyenin yerini almak üzere seçilmiş bir Divan üyesi kendisinden öncekinin süresini tamamlar.
6.Divan üyeleri, yerlerini yenileri alana kadar görev yapar. Yenileriyle yer değiştirdikten sonra da, daha önce inceledikleri işleri görmeyi sürdürür.

Madde 41- Divan, üç yıllık bir süre için Başkan ve bir veya iki Başkan Yardımcısını seçer. Yeniden seçilmek olanaklıdır.

Madde 42- Divan üyeleri, görev yaptıkları hergün için Bakanlar Komitesi tarafından belirlenen bir ödenek alır.

Madde 43- Divan, önüne getirilen her konuyu incelemek üzere dokuz yargıçtan kurulu bir Daire olarak oluşur. İlgili Taraf Devletin uyruğu olan bir yargıç ya da -yoksa- yargıç sıfatıyla bulunmak ürere o devletçe seçilen biri, görevi gereği Daireye bir üye olarak katılır. Öteki yargıçlar, konunun görüşülmesine başlanmadan önce Başkan tarafından ad çekmeyle belirlenir.

Madde 44- Bir konuyu Divan önüne getirme hakkı sadece Yüksek Sözleşmeci tarafların ve Komisyonundur.

Madde 45- Divanın yargı yetkisi, bu Sözleşmenin yorumlanması ve uygulanmasına ilişkin olup 48. madde uyarınca Yüksek Sözleşmeci Tarafların ya da Komisyonun kendisine ileteceği tüm konuları kapsar.

Madde 46- 1.Yüksek Süzleşmeci Taratlardan herhangi biri, herhangi bir tarihte hu Sözleşmein yorumlanmasına ve uygulanmasına ilişkin tüm konularda Divanın yargı yetkisini salt bu amaçla ve tüzel bir anlaşmaya gerek göstermeksizin zorunlu saydığını bildirebilir.
2.Adıgeçen bildirimler koşulsuz olarak ya da başka Yüksek Sözleşmeci Taraflardan çoğu ya da kimileri bakımından karşılıklı olma koşuluna dayalı olarak ya da belirli bir süre için yapılabilir.
3.Bu bildirimler, Avnıpa Konseyi Genel Sekreterine verilir. Genel Sekreter bunların örneklerini Yüksek Sözleşmeci Taraflara gönderir.

Madde 47- Divan, ancak Komisyonun dostça çözüm girişimlerinin başarısızlığa uğradığını kabul etmesinden sonra ve 32. maddede öngörülen üç aylık bir süre içinde bir konuyu ele alabilir.

Madde 48- İlgili Yüksek Sözleşmeci Taraf ya da sayıları birden çoksa ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafların, Divanın zorunlu yargı yetkisiyle bağlı olmaları ya da değillerse karşı Yüksek Sözleşmeci Taraf ya da Tarafların olur göstermeleri koşuluyla, aşağıda adları yazılı olanlar bir konuyu Divan önüne getirebilir.
a.Komisyon;
b.Hakkı çiğnendiği ileri sürülen kimsenin uyruğunda bulunduğu bir Yüksek Sözleşmeci Taraf;
c.Konuyu Komisyona götüren bir Yüksek Sözleşmeci Taraf;
d.Hakkında şikayet bulunan bir Yüksek Sözleşmeci Taraf.

Madde 49- Divanın yargı yetkisi konusunda bir anlaşmazlık olduğunda, sorun Divanın kararıyla çözüme bağlanır.

Madde 50- Divan, bir Yüksek Sözleşmeci tarafın bir adli makamı ya da başka makamlarının aldığı bir karar ya da bir önlemi tümüyle ya da bir bakımdan bu Sözleşmeden doğan yükümlülüklere aykırı bulursa ya da adı geçen tarafın iç hukuku, bu karar ya da önlemin sonuçlarını tümüyle gidermeye elveriyorsa, gerektiğinde zarar gören tarafa adil doyum sağlayarak bir karar alır.

Madde 51- 1.Divanın yargısı, gerekçeli olarak verilir.
2.Yargı, tümüyle ya da bir bölümüyle yargıçların görüş birliğini yansıtmıyorsa her yargıç ayrı görüş belirtmeye yetkilidir.

Madde 52- Divanın yargısı kesindir.

Madde 53- Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf oldukları herhangi bir konuda karara uymayı üstlenir.

Madde 54- Divanın yargısı. bu yargının yerine getirilmesini görülecek olan Bakanlar Komitesine görülebilir.

Madde 55- Divan kendi çalışma yöntemini saptar ve kendi yargıları kurallarını belirler.

Madde 56- 1.Divan üyelerinin ilk seçimi, Yüksek Sözleşmeci Tarafların 46. maddede anılan bildirimlerinin sayısı sekize ulaştıktan sonra yapılır.
2.Bu seçimden önce, bir konu divan önüne götürülmez.

Madde 57- Avrupa Konseyi Genel Sekreterinden bir istek geldiğinde, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci taraf, iç hukukunun bu Sözleşme hükümlerinin etkin bir biçimde uygulanmasını sağlama yolları konusunda bir açıklama da bulunur.

Madde 58- Komisyonun ve Divanın giderleri Avrupa Konseyince karşılanır.

Madde 59- Komisyon ve Divan üyeleri, görevlerini yaparken, Avrupa Konseyi Statüsünün 40. maddesinde ve bu maddeye göre yapılan Sözleşmelerde öngörülen ayrıcalık ve dokunulmazlıklardan yararlanır.

Madde 60- Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Tarafın yasalarına ya da taraf olduğu başka herhangi bir Sözleşmeye göre tanıyabileceği insan hakları ve temel özgürlüklerden herhangi birini sınırladığı ya da onlara aykırı düştüğü biçiminde anlaşılamaz.

Madde 61- Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, Avrupa Konseyi Statüsüyle Bakanlar Komitesine tanınan yetkilere aykın sayılamaz.

Madde 62- Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Sözleşmenin yorumlanması ya da uygulanmasından doğacak bir anlaşmazlığı, bu Sözleşmede hükme bağlananlar dışında dilekçe yoluyla çözüme bağlamak üzere, özel Sözleşmeler bir yana, aralarında yürürlükte olan anlaşma, Sözleşme ve bildirimlerden yararlanma yoluna gitmeyeceklerini kabul ederler.

Madde 63- 1.Herhangi bir Devlet, onaylama sırasında ya da daha sonraki herhangi bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirimde bulunarak bu Sözleşmenin, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu ülkelerin tümüne ya da herhangi birine uygulanacağını duyurabilir.
2.Bu Sözleşme, anılan bildirimin Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafından alınışından sonraki otuzuncu günden başlayarak bildirimde adı geçen ülke ya da ülkeler için geçerli olur.
3.Bu Sözleşmenin hükümleri, bu ülkelerde yerel gerekimler gözönüne al narak uygulanır.
4.Bu maddenin 1. fıkrası uyarınca bir bildirimde bulunmuş olan herhangi bir Devlet, daha sonraki herhangi bir tarihte bildiıimde belirttiği ülkelerden biri ya da bir kaçı bakımından, bu Sözleşmenin 25. maddesine göre komisyonun bireylerden, resmi olmayan örgütlerden ya da birey gruplarından dilekçeler alma yetkisini kabul ettiğini bildirebilir.

Madde 64- 1.Herhangi bir Devlet, bu Sözleşmeyi imzalarken ya da onay belgesini verirken, Sözleşmenin herhangi bir özel hükmüne, o sırada ülkesinde yürürlükte olan herhangi bir yasanın bu hükme uygun düşmediği ölçüde çekince koyabilir. Bu maddeye dayanarak genel nitelikte çekinceler konamaz.
2.Bu maddeye dayanarak konulan herhangi bir çekince, ilgili yasanın bir özetini içerir.

Madde 65- 1.Bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Sözleşmeyi ancak taraf olduğu tarihten başlayarak beş yıllık bir sürenin sona ermesinden sonra ve Avrupa Konseyi Genel Sekreterine altı ay önce yapacağı bir bildirimle bozabilir. Genel Sekreter bu duıvmu, öteki Yüksek Sözleşmeci Taraflara bildirir.
2.Sözleşmenin bozulması, bunun geçerlik kazandığı tarihten önce ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın girişmiş olabileceği ve yükümlülüklerinin çiğnenmesi niteliğindeki herhangi bir eyleminden ötürü bu Sözleşmeyle üstlendiği yükümlülüklerden sıyrılması sonucunu doğurmaz.
3.Belli koşullar altında Avrupa Konseyi Üyesi olmaktan çıkan herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, aynı koşullar uyarınca bu Sözleşmeye taraf olmaktan da çıkar.
4.Bu Sözleşme, 63. madde hükümlerine göre uygulandığı herhangi bir ülke bakımından yukarıdaki fıkra hükümleri uyarınca bozulabilir.

Madde 66- 1.Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi Üyelerinin imzasına açıktır. Sözleşme onaya bağlıdır. Onay belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilir.
2.Bu Sözleşme, 10 onay belgesinin verilişinden sonra yürürlüğe girer.

İNSAN HAKLARINI VE ANA HÜRRİYETLERİ KORUMAYA DAİR
SÖZLEŞMEYE EK (1) NOLU PROTOKOL·

İşbu protokolü imza eden, Avrupa Konseyi üyesi hükümetler, İnsan Hakları ve Ana Hürriyetlerini korumaya dair olup, Roma'da 4 Kasım 1950 tarihinde imza edilmiş bulunan Sözleşmenin (aşağıda Sözleşme diye anılmıştır) 1'inci faslında esasen musarrah bulunanlardan gayri hak ve hürriyetlerin müşterek müdafaasını temin için gereken tedbirleri almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlar hakkında mutabık kalmışlardır

Madde- 1
Her hakiki ve hükmi şahıs mallarından masuniyetine riayet edilmesi hakkına maliktir. Herhangi bir kimse ancak amme menfaati icabı olarak ve kanunun derpiş eylediği şartlar ve devletler hukukunun umumi prensipleri dahilinde mülkünden mahrum edilebilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, emvalin umumi menfaate uygun olarak istimalini tanzim veya vergilerin veyahut sair mükellefiyetlerin veyahutta para cezalarının tahsili için zaruri gördükleri kanunları yürürlüğe koymak hususunda malik bulundukları hukuka halel getirmez.

Madde- 2
Kimse tahsil etmek hakkından mahrum edilemez. Devlet, eğitim ve öğretim sahasında deruhte edeceği vazifelerin ifasında ebeveynin bu eğitim e öğretimi kendi dini ve felsefi akitlerine göre temin etmek hakkına riayet edecektir.

Madde- 3
Yüksek Akit Taraflar, teşrii organın intihabı hususunda halkın kanaatinin serbest olarak izharını sağlayan şerait dahilinde uygun sürelerle gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhüt ederler.

Madde- 4
Her Yüksek Akit Taraf, bu Protokolün imzası veya tasdiki anında veyahut daha sonra herhangi bir zaman, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi edeceği bir beyanname ile beynelmilel münasebetlerini deruhte ettiği ve mezkur beyannamede zikrettiği ülkelerde bu Protokol hükümlerinin ne nispette tatbik edileceğini taahhüt ettiğini bildirebilir.
Geçen fıkra mucibince bir beyanname tevdi etmiş bulunan her Yüksek Akid, zaman zaman mütekadim bir beyannamenin mevadını tadil eden veya bu Protokol Hükümlerinin herhangi bir ülke üzerinde uygulanmasına son veren yeni bir beyannameyi, tevdi edebilir.
Bu madde gereğince yapılmış bir beyan Sözleşmenin 63'üncü maddesinin 1'inci fıkrasına uygun olarak yapılmış gibi telakki olunacaktır.

Madde- 5
Yüksek Akit Taraflar bu Protokolün 1, 2, 3, ve 4'üncü maddelerini Sözleşmeye ek maddeler olarak telakki edecekler ve sözleşmenin bütün hükümleri buna göre tatbik edilecektir.

Madde- 6
Bu Protokol Sözleşmeyi imza eden Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarına açıktır. Bu Protokol Sözleşme ile birlikte veya ondan sonra tasdik edilecektir. Protokol, 10 tasdiknamenin tevdiinden sonra yürürlüğe girecektir.
Protokol, bilahare tasdik edecek her mümzi için, tasdiknamesinin tevdiini müteakip yürürlüğe girecektir.
Tasdiknameler Avrupa konseyi Genel Sekreterine tevdi edilecek, o da tasdik edenlerinin isimlerini bütün üyelere tebliğ edecektir.
Her iki metin de aynı derecede muteber olmak üzere Fransızca ve İngilizce olarak ve Avrupa Konseyi Hazine-i evrakında saklanacak tek bir nüsha halinde 20 Mart 1952'de Paris'te tanzim edilmiştir. Umumi katip bunun tasdikli suretlerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.

İNSAN HAKLARI DİVANINA İSTİŞARİ MÜTALAA VERMEK YETKİSİ TANIYAN İNSAN HAKLARINI
VE ANA HÜRİYETLERİ KORUMA SÖZLEŞMESİNİN (2) NOLU PROTOKOLÜ*[1][1]

İşbu, Protokolün imzacıları, Avrupa Konseyine üye Devletler, 4 Kasım 1950 tarihinde Roma'da imzalanan İnsan Hakları ve Ana Hürriyetlerini Koruma Sözleşmesinin (aşağıda Sözleşme olarak isimlendirilmiştir) hükümlerini, bilhassa muhtelif organlar medyanın da bir Avrupa İnsan Hakları Divanı (aşağıda Divan olarak isimlendirilmiştir) tesis eden 19. Maddesini göz önünde bulundurarak,

Divana, bazı şartlar altında istişari mütalaa verme yetkisi tanınmasının uygun olacağını nazarı itibara alarak,
Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde- 1
1. Divan, Bakanlar Komitesinin talebi üzerine, Sözleşmenin ve Protokollerin yorumlanması ile ilgili Hukuki meseleler üzerinde istişari mütalaalar verebilir.

2. Ancak, bu mütalaalar, ne Sözleşmenin 1'inci bölümünde ve Protokollerinde tayin edilen hak ve hürriyetlerin muhtevası veya şümulü ile ilgili meseleleri, ne de Komisyon, Divan veya Bakanlar Komitesinin Sözleşmede öngörülen bir müracaat neticesinde karara bağlamak durumunda kalabileceği diğer meselelere ilişkin bulunamaz.

3. Bakanlar Komitesinin Divandan istişari mütalaa talep etmek kararı Komiteye katılmak hakkına sahip temsilcilerin üçte iki oy çoğunluğuyla alınır.

Madde- 2
Bakanlar Komitesi tarafından yapılan talebin, işbu Protokolün 1'inci maddesinde tayin edilen istişari yetkisine girip girmediğini Divan kararlaştırır.

Madde- 3
1. İstişari mütalaa taleplerini incelemek üzere, Divan genel kurul halinde toplanır.

2. Divanın mütalaası gerekçelidir.

3. Mütalaa, tamamen veya kısmen hakimlerin müşterek fikrini ifade ettiği takdirde, her hakim şahsi mütalaasını belirtmek hakkına sahiptir.

4. Divanın mütalaası Bakanlar Komitesine bildirilir.

Madde- 4
Sözleşmenin 55. Maddesinin verdiği yetkinin genişletilmesi sureti ile ve işbu Protokolün gayesine uygun olarak, Divan lüzumlu gördüğü takdirde, yönetmeliğini tanzim ve çalışma usullerini tespit eder.

Madde- 5
1. İşbu Protokol,
a) onaylama veya kabul kaydı olmaksızın imzalama;
b) onaylama veya kabulün takip edeceği onaylama veya kabul kaydı ile imzalama sureti ile Taraf olabilecek Sözleşmenin imzacıları Avrupa Konseyine üye devletlerin imzasına açıktır.
Onaylama veya kabul belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine tevdi edilecektir.

2. İşbu Protokol Sözleşmeye Taraf olan bütün Devletlerin bu maddenin birinci fıkrası uyarınca Protokole taraf olmalarıyla yürürlüğe girecektir.

3. İşbu Protokolün yürürlüğe girişinden itibaren, 1 ila 4'üncü maddeler Sözleşmenin bünyesine dahil addedilecektir.

4. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,
a) onaylama veya kabul kaydı olmaksızın her imzalamayı;
b) onaylama veya kabul kaydı ile her imzalamayı;
c) her onaylama veya kabul belgesi tevdiini;
d) bu maddenin 2'nci fıkrasına uygun olarak, işbu Protokolün yürürlüğe giriş tarihini, Konseye üye devletlere bildirecektir.
Yukarıdaki hükümleri kabul zımnında gereği gibi yetkili kılınmış aşağıda imzaları bulunanlar, işbu Protokolü imzalamışlardır.

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanacak olan işbu Protokol, Fransızca ve İngilizce olarak ve her iki metin aynı derecede geçerli bulunmak üzere, tek nüsha halinde, 6 Mayıs 1963 tarihinde, Strasbourg'da tanzim edilmiştir. Genel Sekreter mümzi Devletlerin her birine bu Protokolün aslına uygun örneklerini tevdi

İNSAN HAKLARINI VE ANA HÜRRİYETLERİ KORUMAYA DAİR SÖZLEŞMEYE İLİŞKİN, BU SÖZLEŞMEDE VE BU SÖZLEŞMEDE EK BİRİNCİ PROTOKOLDE YER ALANLARDAN BAŞKA, BAZI HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ TANIYAN (4.) PROTOKOL

Avrupa Konseyi üyesi, imzacı hükümetler, 4 Kasım 1950'de imzalanmış olan İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya dair Sözleşmenin (bundan böyle Sözleşme olarak anılmıştır) birinci bölümünde 20 Mart 1952'de Paris'te imzalanan Sözleşmeye ek bir sayılı Protokolün 1 ile 3'üncü Maddesinde yer alanların dışındaki hak ve özgürlüklerin müştereken korunmasını sağlamak için gereken tedbirleri almayı kararlaştırarak, aşağıdaki hususlarda mutabık kalmışlardır.

Madde- 1
Hiç kimse, yalnızca Sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememiş olmasından dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

Madde- 2
1. Bir devletin ülkesi üzerinden yasal olarak bulunan herkesin orada serbestçe dolaşma ve ikametgahını serbestçe seçme hakkı vardır.

2. Herkes, herhangi bir ülkeyi, kendisininki de dahil olmak üzere, terk etmekte serbesttir.

3. Bu hakların kullanılması kanunun öngördüğü nedenler dışında başka bir kısıtlamaya konu olamaz. Bunlar demokratik bir toplumda, ulusal güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeninin sağlanması, suçların önlenmesi, sağlık ve ahlakın yahut başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması için alınan gerekli önlemlerdir.

4. 1. Paragrafta tanınmış olan haklar, belli bazı alanlar içinde kısıtlamalara konu olabilir; bunlar demokratik bir toplumda, yasa ile öngörülmüş kamu yararının haklı kıldığı kısıtlamalardır.

Madde- 3
1.Hiç kimse vatandaşı olduğu devletin ülkesinden bireysel olarak ya da topluca sınır dışı edilemez.

2.Hiç kimse vatandaşı olduğu devletin ülkesine girme hakkından yoksun bırakılamaz.

Madde- 5
1. Yüksek Akid Taraflardan her biri,bu Protokolün imzası veya onaylanması sırasında, ya da daha sonra herhangi bir zamanda Avrupa Konseyi Genel Sekreterine vereceği bildiride, uluslar arası ilişkilerini sağladığı ve adı geçen bildiride belirttiği ülkelere bu Protokol kurallarının uygulanmasını hangi ölçüler içinde üstlendiğini belirtir.

2. Önceki paragraf uyarınca bildiride bulunmuş olan her yüksek sözleşmeci taraf, zaman zaman eskiden yaptığı bildirilerin koşullarını değiştiren ya da bu Protokol kurallarının herhangi bir ülkede uygulanmasına son veren yeni bir bildiride bulunabilir.

3. Bu Madde uyarınca yapılmış olan bir bildiri, Sözleşmenin 63. Maddesinin birinci paragrafı uyarınca yapılmış sayılır.

4. Devletin onaylaması veya kabulü sonucu bu Protokolün uyguladığı her devletin ülkesi ve bu Madde uyarınca, adı geçen devlet tarafından yapılan bildiri üzerine bu Protokolün uygulandığı ülkelerden her biri, 2 ve 3. Maddelerde söz konusu olan devlet ülkesi açısından, birbirinden ayrı ülkeler sayılacaktır.

Madde- 6
1. Yüksek sözleşmeci taraflar, bu Protokolün 1 ila 5. Maddelerini Sözleşmenin ek Maddeleri olarak telakki edecekler ve Sözleşmenin tüm kuralları buna göre uygulanacaktır.

2. Bununla birlikte, Sözleşmenin 25. Maddesi uyarınca bireysel başvuru hakkını kabul eden bir bildirinin yapılmış olması, ya da Sözleşmenin 46. Maddesi uyarınca Divanın yetkisini zorunlu olara kabul eden bir bildirinin yapılmış olması, bu Protokolün uygulanması açısından, ancak ilgili yüksek sözleşmeci tarafın sözü geçen hakkı, ya da sözü geçen yargı yetkisini Protokolün 1 ila 4. Maddeleri, ya da bu Maddelerden bazıları için tanıdığını bildirmesi durumunda mümkün olacaktır.

Madde- 7
1.Bu Protokol Sözleşmeyi imza eden Avrupa Konseyi üyelerinin imzasına açıktır; Bu Protokol Sözleşme ile birlikte, ya da ondan sonra onaylanacaktır. Protokol, 5 onay belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir.

2.Onay belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilecek, o da onaylayanların adlarını tüm üyelere duyuracaktır.

Yukarıdaki hükümleri onaylamak üzere (yasal olarak) yetkili kılınmış aşağıda imzaları bulunanlar bu Protokolü imzalamışlardır. 16 Eylül 1963 tarihinde Strasbourg'da Fransızca ve İngilizce ve iki metin aynı derecede geçerli olara düzenlenmiş olan bu Protokol tek bir nüsha halinde Avrupa Konseyi arşivine konacaktır. Genel Sekreter aslına uygunluğu onaylı örneğini Avrupa hükümetlerinin her birine gönderecektir.

İNSAN HAKLARINI VE ANA HÜRRİYETLERİ KORUMAYA DAİR SÖZLEŞMEYE EK ÖLÜM, CEZASININ KALDIRILMASINA İLİŞKİN (6.) NOLU PROTOKOL

4 Kasım 1950'de Roma'da imzalanan İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeyi (bundan böyle Sözleşme olarak anılmıştır) imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletler,

Avrupa Konseyi üyesi devletlerin bir çoğunda yer alan gelişmelerin ölüm cezasının kaldırılması yolunda genel bir eğilimi ifade ettiğini göz önünde bulundurarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde- 1
Ölüm cezası kaldırılmıştır. Hiç kimse bu cezaya çarptırılamaz ve idam edilemez.

Madde- 2
Bir devlet mevzuatında, savaş veya yakın savaş tehlikesi zamanında işlenmiş olan fiiller için ölüm cezası öngörebilir; bu ceza, ancak bu mevzuatın belirttiği hallerde ve bunların hükümlerine uygun olarak uygulanabilir. İlgili devlet, söz konusu mevzuatın bu duruma ilişkin hükümlerini Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirir.

Madde- 3
Sözleşmenin 15.Maddesine dayanılarak bu Protokolün hükümlerine aykırı hiçbir tedbir alınamaz.

Madde- 4
Sözleşmenin 64. Maddesine dayanılarak bu Protokolün hükümlerine hiçbir çekince konulamaz.

Madde- 5
1. Her devlet, imza veya onaylama, kabul yahut uygun bulma belgesinin tevdii sırasında, bu Protokolün uygulanacağı ülkeyi veya ülkeleri belirtebilir.

2. Her devlet, daha sonraki bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir beyanla, bu Protokolün uygulanmasını, beyanında belirttiği, diğer herhangi bir ülkeye de teşmil edebilir. Bu ülke bakımından Protokol, beyanın Genel Sekreter tarafından alınışını izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

3. Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her beyan, Genel Sekretere gönderilecek bir bildirim ile, belanda belirtilen ülke bakımından geri alınabilir. Geri alma, Genel Sekreterin bildirimi alışını izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde- 6
Taraf Devletler bu Protokolün 1 ila 5. Maddelerini Sözleşmeye ek Maddeler olarak kabul ederler ve Sözleşmenin bütün hükümleri buna göre uygulanır.

Madde- 7
Bu Protokol, Sözleşmeyi imzalamış olan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzasına açıktır. Protokol onaylama, kabul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet, aynı zamanda veya daha önceden Sözleşmeyi onaylamadıkça, bu Protokolü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun bulamaz. Onaylama, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi edilir.

Madde- 8
1. Bu Protokol, beş Avrupa Konseyi üyesi devletin 7. Madde hükümleri uyarınca Protokolle bağlanma hususundaki rızalarını ifade ettikleri tarihi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girecektir.
2. Bu Protokolle bağlı olacağını daha sonra beyan eden devlet için işbu Protokol onay, kabul yahut uygun bulma belgesinin tevdii tarihini izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde- 9
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri:
a) her imzalamayı;
b) her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin tevdiini;
c) 5 ve 8. Maddeler uyarınca bu Protokolün yürürlüğe girişine ilişkin her tarihi;
d) bu Protokol ile ilgili başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi, Konsey üyesi devletlere bildirir.
Yukarıdaki hükümleri kabul zımnında, gereğince yetkili kılınmış aşağıda imzası bulunanlar bu Protokolü imzalamışlardır.

Aynı geçerlikte İngilizce ve Fransızca iki metin halinde Avrupa Konseyi arşivlerine konulacak tek nüsha olarak yirmi sekiz nisan bin dokuz yük seksen üç tarihinde Strasbourg'da üyesi devletlerin her birine bu Protokolün onaylanmış bir örneğinin verecektir.

İNSAN HAKLARINI VE ANA HÜRRİYETLERİ KORUMAYA DAİR
SÖZLEŞMEYE EK (7) NO'LU PROTOKOL

Bu protokolü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Devletler, 4 Kasım 1950'de Roma'da imzalanmış bulunan İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme (bundan böyle Sözleşme olarak anılmıştır) yoluyla bazı hak ve hürriyetlerin ortak güvencesini sağlayacak yeri tedbirler almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır.

Yabancıların sınırdışı edilmelerine ilişkin usuli güvenceler
Madde- 1
1- Bir devletin ülkesinde meşru olarak ikamet eden bir yabancı , kanuna uygun surette verilmiş bir kararın uygulanması dışında sınırdışı edilemez; ve kendisi:
a) sınırdışı edilmesine karşı sebepler ileri sürebilecek;
b) durumunu yeniden inceletebilecek; ve
c) yukarıdaki amaçlarla, yetkili makamlar ya da bu makamlar tarafından atanmış kişi veya kişiler önünde kendisini temsil ettirebilecektir.

2- Sınırdışı edilmenin kamu düzeni ya da ulusun güvenlik nedenleri açısından gerekli olduğu hâllerde, bir yabancı 1. Fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde öngörülen haklarını kullanmadan önce sınırdışı edilebilir.

Cezai konularda üst derecede mahkemeye başvuru hakkı
Madde- 2
1- Bir mahkeme tarafından cezai bir suçtan sorumlu bulunan her şahıs bu sorumluluk kararını yahut mahkumiyet hükmünü daha üst derecede bir mahkemeye inceletmek hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılması, kullanabilme şartları da dahil olmak üzere; kanunla düzenlenir.

2- Bu hakkın kullanılmasına, kanunun öngördüğü hafif suçlar bakımından ya da ilgilinin ilk derecede en yüksek dereceli mahkeme tarafından yargılanmış olması halinde veya beraatini müteakip bu karara karşı bir kanun yoluna başvurulması üzerine sorumluluk ve mahkumiyet kararı verilmesi hallerinde istisna getirilebilir.

Yanlış mahkumiyet halinde tazminat
Madde- 3
Yeni ve sonradan ortaya çıkan bir delilden adli bir hataya düşüldüğünün anlaşılması üzerine, kesin ceza mahkumiyetinin bilahare iptal edilmesi yahut ilgilinin affa uğraması halinde bu mahkumiyet sonucu bir cezaya çarptırılmış kişiye bilinmeyen delilin zamanında ortaya çıkmamış olmasından tamamen veya kısman kendisinin sorumlu bulunduğu hususun kanıtlandığı haller dışında, ilgili devletin yürürlükteki kanunu veya usulü uyarınca bir tazminat ödenir.

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı
Madde- 4
1- İşlediği suç yüzünden bir devletin ceza ve ceza yargılaması usulü kanununa uygun olarak yargılanıp kesin hükümle beraat eden yahut mahkum olan kişi, aynı suç sebebiyle aynı devlet mahkemeleri tarafından tekrar kovuşturulamaz yahut cezalandırılamaz.

2- Yukarıdaki fıkra hükümleri, yeni veya sonradan ortaya çıkan delillerin yahut önceki işlemlerde vaki esaslı bir usul hatasının verilen hükmü etkiler nitelikte olması halinde, davanın yeniden açılmasını engellemez.

3- Sözleşmenin 15 maddesine dayanılarak , bu maddeye aykırıhiç bir tedbir alamaz.

Eşler arasında eşitlik
Madde- 5
Eşler evlilikleri bakımından, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi durumunda kendi aralarında ve çocukları ile olan ilişkilerinde medeni nitelikteki haklar ve sorumluluklar yönünden eşittirler. Bu madde devletlerin çocuklar yararına gerekli tedbirleri almalarını engellemez.

Ülkesel uygulama
Madde- 6
1. Her devlet imza yahut onaylama , kabul ya da uygun bulma belgesinin tevdii sırasında bu Protokolün uygulanacağı ülke yahut ülkeleri, bu Protokol hükümlerinin bu ülke veya ülkelerde uygulanmasını ne ölçüde taahhüt ettiğini belirtmek suretiyle tayin edebilir.

2. Her devlet, daha sonraki herhangi bir zamanda . Avrupa Konseyi Genel Sekreterine yapacağı bir beyanda, bu Protokolün uygulanmasını beyanında belirttiği diğer herhangi bir ülkeye de teşmil edebilir. Bu ülke bakımından Protokol beyanın Genel Sekreterce alınışından sonra geçen iki aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

3- Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her beyan, Genel Sekreterce yapılacak bir bildirim ile , beyanda belirtilen ülke ile ilgili olarak geri alınabilir yahut değiştirilebilir. Geri alma veya değiştirme bildirimin Genel Sekreterce alındığı tarihten sonra geçen iki aylık süreyi izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

4- Bu maddeye göre yapılan bir beyan 56. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca yapılmış beyan niteliğindedir.

5- Onaylama, kabul ya da uygun bulma işlemi sonucu Protokolün uygulanacağı herhangi bir devlet ülkesi ve bu madde uyarınca o devlet tarafından yapılan beyana binaen bu Protokolün uygulanacağı ülkelerden her biri 1. maddede atıfta bulunulan anlamındaki bir devlet ülkesinden ayrı ülkeler olarak mütalaa edilebilir.

6- Bu maddenin 1. Ve 2. Fıkraları uyarınca beyanda bulunan her devlet sonradana her zaman bu beyanın ilgi olduğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkemenin, işbu Protokolün 1.-5. Maddelerinden herhangi birine ya da hepsine ilişkin olarak her hakiki şahıstan, hükümet dışı her teşekkülden veya her insan topluluğundan Sözleşmenin 34. Maddesine uyarınca başvurularına alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Sözleşmeyle bağlantılı
Madde- 7
1- Taraf Devletler bu Protokolün1 ila 6. Maddelerini Sözleşmeye ek maddeler olarak kabul ederler ve sözleşmenin hükümleri buna göre uygulanır.

İmza ve onay
Madde- 8
Bu Protokol Sözleşmeyi imzalamış bulunan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzasına açıktır. Bu Protokol onaya, kabule ya da uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir Devlet aynı zamanda yahut daha önceden Sözleşmeyi onaylamadıkça bu protokolü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun bulamaz. Onaylama, kabul yahut uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tevdi edilecektir.

Yürürlüğe giriş
Madde- 9
1- Bu Protokol Avrupa Konseyi üyesi yedi Devletin, 8. Madde hükümlerine uygun surette, bu Protokol ile bağlanma rızalarını ifade ettikleri tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.

2- Bağlanma hususundaki rızasını daha sonra ifade eden devlet bakımından Protokol onaylama,kabul yahut uygun bulma belgesinin tevdii tarihinden itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.

Saklama işlevleri
Madde- 10
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri:
a) her imzalamayı;
b) her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin tevdiini;
c) 6. Ve 9. Maddeler uyarınca bu Protokolün yürürlüğe girişine ilişkin her tarihi;
d) Bu Protokol ile ilgili başka her türlü işlem bildiril yahut beyanı Avrupa Konseyi üyesi bütün devletlere bildirir.
Yukarıdaki hükümleri kabul zımnında, gereğince yetkili kılınmış aşağıdaki imzası bulunanlar bu protokolü imzalamışlardır.
Aynı geçerlilikte İngilizce ve Fransızca iki metin halinde Avrupa Konseyi arşivlerine konulacak tek nüsha olarak yirmi iki kasım bin dokuz yüz seksen dört tarihinde Strasbourg'da yapılmıştır. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Avrupa Konseyi üyesi devletlerinden her birine bu Protokolün onaylanmış bir örneğini verecektir.

AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NE EK (9) NOLU PROTOKOL

4 Kasım 1950'de Roma'da imzalanan İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Koruma Sözleşmesine ilişkin bu Protokolü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletler, Sözleşmenin öngördüğü çalışma usulünü ıslah amacıyla aşağıdaki konularda anlaşmışlardır.

Madde- 1
Bu Protokol ile bağlı ve Sözleşmeye Taraf olanlar bakımından Sözleşme 2 ila 5. Madde hükümleri uyarınca değiştirilmiştir.

Madde- 2
Sözleşmenin 31. Maddesinin 2. Fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirmiştir.
"2. Rapor Bakanlar Komitesine, ilgili devletlere ve 25. Madde uyarınca yapılmış bir başvuru ile ilgili ise, başvuran kişiye de gönderilir. Bu devletler ve başvuran bu raporu yayınlamak yetkisine sahip değildir."

Madde- 3
Sözleşmenin 44. Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: "Divan önüne bir davayı yalnız Yüksek Sözleşen Taraflar,
Komisyon ve 25.madde uyarınca başvuruda bulunan kişi, hükümet dışı kuruluş yahut kişiler topluluğu getirebilir.

Madde- 4
Sözleşmenin 45. Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
"Divanın yetkisi bu sözleşmenin yorumu ve uygulaması ile ilgili olup 48. maddede öngörülen surette kendisine sunulmuş olan bütün hususları içerir"

Madde- 5
Sözleşmenin 48. Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
1. Yalnız bir tane ise ilgili Yüksek Sözleşmeci tarafın veya birden fazla ise ilgili Yüksek Sözleşen Tarafların zorunlu yargı yetkisini tanımış olmaları yahut tanımamışlarsa yalnız bir tane ise ilgili Yüksek sözleşmeci Tarafın veya birden fazla ise Yüksek Sözleşen Tarafların rıza yahut muvafakatı şartıyla bir dava Divan önüne;
a) Komisyon;
b) Mağdur, kendi uyruğundan olan Yüksek Sözleşen Taraf;
c) Komisyona başvurmuş olan Yüksek Sözleşen Taraf;
d) Kendisinden şikayet edilen Yüksek Sözleşen Taraf;
e) Komisyona başvurmuş olan gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş veya kişiler; tarafından getirebilir."

2. Davanın Divan önüne 1. Fıkrasının (e) bendi uyarınca getirilmiş olması halinde dava, önce, üç Divan üyesinden oluşan bir komiteye sunulur. Aleyhine başvuruda bulunulan Yüksek Sözleşen Taraf adına seçilmiş bulunan yargıç, yahut böylesi yoksa, o devlet tarafından yargıçlık görevi yapmak üzere belirlenen kişi bu komitenin doğal üyesidir. Şikayetin birden fazla Yüksek Sözleşen Tarafa karşı yapılmış olması halinde,komite üyelerinin sayısı duruma uygun surette arttırılır."
"Dava, Sözleşmenin yorumu veya uygulanması bakımından hiçbir önemli mesele ortaya çıkarmıyorsa ve başka nedenler, davanın divan tarafından görülmesini gerekli kılmıyorsa, komite oybirliği ile davanın Divan tarafından incelenmeyeceğine karar verebilir. Bu durumda Bakanlar Komitesi, Sözleşmenin ihlal edilmiş olup olmadığı hakkında, 32. Maddede öngörüldüğü şekilde, karar verir."

Madde- 6
1. Bu Protokol Sözleşmeyi imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır; söz konusu devletler bu Protokol ile bağlı olduklarına dair rızalarını :
a) Onay, kabul yahut uygun bulma kaydı olmaksızın imza; veya
b) Onay, kabul yahut uygun bulma kaydıyla imza suretiyle belirleyebilir.

2. Onay, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreterine verilecektir.

Madde- 7
1. Bu Protokol Avrupa Konseyi üyesi on devletin 6. Madde hükümleri uyarınca bu Protokol ile bağlı olduklarına ilişkin rızalarını ifade ettikleri tarihten sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.

2. Protokol ile bağlı olduğuna ilişkin rızasını daha sonra ifade eden üye devlet bakımından bu Protokol, imza yahut onay, kabul veya uygun bulma belgelerinin teslimi tarihinden sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.

Madde- 8
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri:
a) Her imzalamayı;
b) Her onay, kabul yahut uygun bulma belgelerinin verilişini;
c) 7. Madde uyarınca bu Protokolün her yürürlüğe giriş tarihini;
d) Bu Protokole ilişkin başka türlü işlem, ihbar yahut beyanı Avrupa Konseyi üyesi devletlere bildirilecektir.
Usulüne uygun surette imzaya yetkili kılınmış aşağıdaki kişiler yukarıdaki hususları kabul zımnında bu protokolü imzalamışlardır.
Her iki metin aynı derecede geçerli olmak üzere İngilizce ve Fransızca olarak ve tek nüsha halinde Avrupa Konseyi Arşivlerinde saklanacak bu protokol Roma'da 6 Kasım 1990 tarihinde yapılmıştır. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri imzalayan devletlerin her birine bu protokolün aslına uygun onaylı suretini gönderecektir.

İNSAN HAKLARINI VE ANA HÜRRİYETLERİ KORUMAYA
DAİR SÖZLEŞMENİN OLUŞTURDUĞU DENETİM MEKANİZMASIN
YENİDEN YAPILANMASINA DAİR (11.) PROTOKOL

4 Kasım 1950 tarihinde imzalanan İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya dair Sözleşmeye ilişkin iş bu Protokolü imzalamış bulunan Avrupa Konseyine üye devletler,

Esas itibariyle başvuru ve Avrupa Konseyi' ne üye ülke sayısındaki artış sebebiyle, Sözleşme'nin teminat altına aldığı insan hakları ve ana hürriyetleri korunmasının etkinliğini muhafaza etme ve iyileştirme amacıyla Sözleşme'nin oluşturduğu denetim mekanizmasının yeniden yapılanmasının acil ve gerekli olduğunu dikkate alarak,

Bu nedenle, özellikle halihazırdaki Avrupa İnsan Hakları Komisyonu ve Divanı'nın yerine, daimi bir mahkemenin oluşturulmasını teminen Sözleşme'nin bazı Maddelerinin tadil edilmesi cihetine gidilmesini dikkate alarak,

19-20 Mart 1985 tarihlerinde Viyana'da düzenlenen insan hakları ile ilgili Avrupa Bakanları Konferansı'nda kabul edilen 1. nolu karara uygun olarak ,

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin 6 Ekim 1992 tarihli 1194 sayılı tavsiye kararına uygun olarak,

9 Ekim 1993 tarihli Viyana Bildirisi'nde Avrupa Konseyi üyesi devlet ve hükümet bakanlarınca Sözleşme' nin denetim mekanizmasında reform yapılması için alınan karara uygun olarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde- 1
Sözleşme'nin 2-4 bölümleri İ (19-56.madeler) ve Avrupa İnsan Hakları Divanı'na istişari mütalaa verme yetkisini tanıyan 2. nolu protokol aşağıda belirtilen 2. bölüm (19-51. Maddeler) ile değiştirilmiştir:

BÖLÜM - II
“AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ”

Mahkemenin kuruluşu
Madde- 19
İşbu sözleşmeye ve protokollerine Yüksek Taraf Devletlerce kabul edilen taahütlere uyulmasını sağlamak amacıyla, aşağıda “Mahkeme” olarak anılacak bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulur. Mahkeme daimi olarak görev yapar.
Yargıç sayısı
Madde- 20
Mahkeme, Yüksek Taraf Devletler sayısına eşit sayıda yargıçtan oluşur.
Görev için aranılan koşullar;
Madde- 21
1. Yargıçlar, üstün ahlaki vasıflara ve yüksek bir hukuki göreve atanmak için gerekli niteliklere sahip veya ehliyetleriyle tanınmış hukukçu olmalıdırlar.
2. Yargıçlar Mahkemeye kendi kişisel nitelikleriyle katılırlar.
3. Görev süreleri içerisinde, yargıçlar bağımsızlıkları ve daimi görevin gerekleri ile bağdaşmayan, herhangi bir görev üstlenemeyecekler, bu fıkranın uygulanmasından doğacak ihtilaflar ise mahkeme tarafından karara bağlanacaktır.
Yargıçların seçimi
Madde- 22
1. Yargıçlar her yüksek taraf için o yüksek taraf devlet tarafından gösterilen ve üç aday içeren bir liste üzerinden Parlamenter Meclisi tarafından oy çokluğu ile seçilirler.
2. Sonradan diğer devletlerin işbu sözleşmeye taraf olmaları halinde, mahkemeyi tamamlamak ve boşalan üyelikleri doldurmak için aynı usul takip olunur.
Görev süreleri
Madde- 23
1. Yargıçlar altı yıl için seçilirler. Tekrar seçilebilmeleri mümkündür. Bununla beraber ilk seçilen yargıçlardan yarısının görev süresi üç yıl sonunda sona erecektir.
2. Ilk üç yıllık sürenin sonunda görevleri sona erecek olan üyeler, ilk seçimlerin yapılmasından hemen sonra Avrupa konseyi genel sekreteri tarafından kura çekmek suretiyle tayin edilecektir.
3. Yargıçların imkan ölçüsünde yarısının her üç yılda bir yenilenmesinin sağlamak için, Parlamenter Meclis sonraki bir seçime geçmeden önce seçilecek yargıçlardan bir veya birkaçının görev süresinin veya sürelerinin üç yıldan az veya dokuz yıldan çok olmamak şartı ile altı yıl dışında bir süre olmasında karar verebilir.
4. Birden fazla üyenin görev süresinin söz konusu olduğu durumlarda ve Parlamenter Meclisi' nin yukarıdaki paragrafı uygulaması halinde, görev sürelerinin üyelere dağılımı, genel sekreterin seçimden hemen sonra yapacağı kura sonucu belirlenir.
5. Görevi bitmemiş bir yargıcın yerine seçilen yargıç selefinin görev süresini tamamlar.
6. Yargıçların görev süreleri 70 yışında sona erer.
7. Yargıçlar yerlerine başkası seçilinceye kadar görev yaparlar. Yerlerine başkası seçildikten sonra da kendihlerine havale edilmiş olan davalara bakmaya devam ederler.
Yazı işleri ve hukukçular
Madde- 25
Mahkeme nezdinde, görev ve kuruluşu mahkeme içtüzüğünde belirlenen bir yazı işleri bulunur. Mahkemeye yazı işlerinde görevli hukukçular tarafından yardım edilir.
Mahkemenin genel kurul halinde toplanması
Madde- 26
Genel kurul halinde toplanan mahkeme,
a. Üç yıllık bir süre için başkanını ve bir veya iki başkan yardımcısını seçer; bunların tekrar seçilebilmeleri mümkündür.
b. Belirli süreler için daireler kurar.
c. Mahkeme darilerinin başkanlarını secer; bunların tekrar seçilebilmeleri mümkündür.
d. Mahkeme içtüzüğünü kabul eder.
e. Yazı işleri müdürü ve bir veya birden fazla müdür yardımcısı seçer.
Komite, Daireler ve Büyük Daire
Madde- 27
1. Mahkeme, önüne gelen başvuruları incelemek üzere üç yargıçlı komiteler, yedi yargıçlı daireler ve 17 yargıçlı bir büyük daire şeklinde toplanır. Mahkemenin daireleri belirli bir süre için komiteleri oluşturur.
2. Başvuruda konu edilen devletin yargıcı daire ve büyük dairede vazifeten yer alır. Yargıcın yokluğunda ve ya katılması mümkün olmayan durumlarda anılan devletin belirleyeceği bir kişi yargıç sıfatıyla daire ve büyük dairede yer alır.
3. Büyük daire ayrıca mahkeme başkanı , başkan yardımcıları, daire başkanları ve mahkeme içtüzüğüne göre seçilecek diğer yargıçlardan oluşur. 43. Madde uyarınca büyük daireye getirilen başvuruların incelenmesi sırasında, daire başkanı ve başvuruda konu edilen devletin yargıcı dışında , götürme kararı veren yargıçlar büyük dairede yer alamazlar.
Komitelerin kabul edilemezlik kararları
Madde- 28
Bir komite 34. Madde uyarınca yapılan kişisel başvurunun, daha fazla incelemesinin gerekmediği hallerde, oybirliği ile kabul edilemezliğine veya kayıttan düşürülmesine karar verebilir. Bu karar kesindir.
Dairelerin kabul edilebilirlik ve esasa ilişkin kararları
Madde- 29
1. 28. Madde çerçevesinde karar verilmediği takdirde, bir daire 34. Madde uyarınca yapılan kişisel başvuruların kabul edilebilirliği ve esası hakkında karar verir.
2. Bir daire 33. Madde uyarınca yapılan devlet başvuruların kabul edilebilirliği ve esası hakkında karar verir.
3. Mahkeme 34. Madde uyarınca sunulan herhangi bir kişisel başvuruyu işbu sözleşme ve protokolleri hükümlerine aykırı, açıkça dayanaktan yoksun veya başvuru hakkının suiistimali mahiyetinde telakki ettiği takdirde, kabul edilemez bulur.
4. Mahkeme işbu Maddeye göre kabul edilmez bulduğu her başvuruyu reddeder. Yargılamanın her aşamasında bu karar verilebilir.
Üçüncü tarafın müdahalesi
Madde- 36
1. Daire ve Büyük Daire önündeki tüm davalarda, vatandaşlarından birinin başvuran taraf olması halinde Yüksek Taraf Devletin yazılı görüş ve sunma ve duruşmalarda bulunma hakkı vardır.
2. Mahkeme Başkanı, adaletin doğru sağlanabilmesi amacıyla yargılamada taraf olmayan herhangi bir yüksek taraf devleti yazılı görüş sunma veya duruşmalarda taraf olmaya davet edebilir.
Başvurunun kayıttan düşülmesi
Madde- 37
1. Yargılamanın herhangi bir aşamasında, Mahkeme aşağıdaki sonuçlara varılması halinde başvurunun kayıttan düşürülmesine karar verebilir.
a. Başvuru sahibi başvurusunu takip etme niyetinde değilse veya;
b. Sorun çözümlenmişse veya
c. Başka herhangi bir nedenden ötürü başvurunun incelenmesine devam edilmesi hususunda artık haklı bir gerekçe görmezse
Ancak işbu sözleşme ve protokollerinde tanımlanan insan haklarına riayet gerektiriyorsa, Mahkeme başvurunun incelenmesine devam eder
2. Mahkeme koşulların haklı kıldığı kanısına varırsa bir başvuruyu eski haline döndürülmesini karalaştırabilir.
Davanın esasının incelenmesi ve dostane çözüm süreci
Madde- 38
Mahkeme , kendisine intikal eden başvuruyu kabul edilebilir bulduğu takdirde,
a. olayları tespit etmek amacıyla tarafların temsilcileriyle birlikte başvuruyu incelemeye devam eder ve gerekirse ilgili devletlerin etkinliği için gerekli tüm kolaylıkları sağlayacakları bir tahkikat yapacaktır.
b. İşbu sözleşme ve protokollerinde tanımlanan şekliyle insan haklarına saygı esasından hareketle davanın dostane bir çözüm ile sonuçlandırılması için ilgili taraflara hizmet sunmaya amade olacaktır.
“1-b” hükümlerine göre yürütülen süreç gizlidir.
Dostane çözüme varılması
Madde- 39
Dostane çözüme varılırsa mahkeme olaylarla ve varılan çözümle sınırlı bir açıklama yapılmasına karar vererek başvuruyu kayıttan düşürür.
Duruşmaların kamuya açık olması ve belgelere ulaşabilme
Madde- 40
1. Mahkeme istisnai durumlarda aksini kararlaştırmadıkça duruşmalar kamuya açıktır.
2. Mahkeme başkanı aksine karar vermedikçe yazı işleri müdürüne emanet edilen belgeler kamuya açıktır.
Hakkaniyete uygun bir tatmin
Madde- 41-
Mahkeme işbu sözleşme veya protokollerin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili yüksek taraf devletin iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, mahkeme gerektiği takdirde hakkaniyete uygun bir surette zarar gören tarafın tatminine hükmeder.
Dairelerin kararları
Madde- 42
Dairelerin kararları 44. Maddenin 2. Fıkrası hükümlerine uyarınca kesinleşir.
Büyük Daireye gönderme
Madde- 43
1. Bir dairenin kararının üç ay içerisinde dava taraflarından her biri istisnai durumlarda davanın büyük daireye gönderilmesini isteyebilir.
2. Büyük daire bünyesinde 5 hakimden oluşan bir alt-kurul, davanın sözleşmenin ve protokollerin yorumuna ilişkin ciddi bir sorun doğuruyorsa ya da genel nitelikli ciddi bir konu teşkil ediyorsa, istemi kabul ederler.
3. Alt-kurul istemi kabul ederse, büyük daire bir hüküm ile davayı sonuçlandırır.
Kesin hükümler
Madde- 44
1. Büyük dairenin kararı kesindir
2. Bir dairenin kararı aşağıdaki durumlarda kesindir
a. Taraflar davanın büyük daireye gönderilmesini istemediklerini beyan ederlerse veya;
b. Karardan üç ay içerisinde davanın büyük daireye gönderilmesi istenmezse veya
c. Alt-kurul 43. Maddede öngörülen istemi reddederse
3. Kesin karar yayınlanır.
Hükümlerin ve kararların gerekçeli olması
Madde- 45Hükümler, kabul edilebilirlik veya kabul edilemezlik kararları gerekçelidir.
Karar, tamamen veya kısmen yargıçların oybirliğini içermediği takdirde, her yargıç kendi ayrı görüşünü belirtmek hakkına sahiptir.
Kararların bağlayıcılığı ve uygulanması
Madde- 46
1. Yüksek taraf devletler taraf oldukları davalarda mahkemenin nihai kararlarına uymayı taahhüt ederler.
2. Mahkemenin nihai kararı kararın uygulanmasını denetleyecek olan bakanlar komitesin gönderilir.
İstişari mütalaa
Madde- 47
1. Mahkeme, Bakanlar Komitesinin talebi üzerine , sözleşmenin ve protokollerin yorumlanması ile ilgili hukuki meseleler üzerinde istişari mütalaalar verebilir.
2. Ancak bu mütalaalar ne sözleşmenin 1. Bölümünde ve protokollerinde tayin edilen hak ve hürriyetlerin muhtevası veya kapsamı ile ilgili meseleleri ne de mahkeme veya bakanlar komitesinin sözleşmede öngörülen bir müracaat neticesinde karara bağlamak durumunda kalabileceği diğer meselelere ilişkin bulunamaz.
3. Bakanlar komitesinin mahkemeden istişari mütalaa talep etmek kararı komiteye katılmak hakkına sahip temsilcilerin çoğunluğuyla alınır.
İstişari mütalaanın gerekçeli olması
Madde- 49
1. Mahkemenin mütalaası gerekçelidir.
2. Mütalaa tamamen veya kısmen yargıçların oybirliğini içermediği takdirde her yargıç kendi ayrı görüşünü belirtmek hakkına sahiptir.
3. Mahkemenin mütalaası bakanlar komitesine bildirilir.
Mahkemenin masrafları
Madde- 50
Mahkemenin masrafları Avrupa Konseyi tarafından karşılanır.
Yargıçların imtiyazları ve muafiyetleri
Madde- 51
Yargıçlar vazifelerinin ifasında Avrupa Konseyi statüsünün 40. Maddesinde ve bu Madde uyarınca akdedilen anlaşmalarda derpiş edilen imtiyaz ve muafiyetlerden istifade ederler.
Madde- 2-
1. İşbu sözleşmenin 5. Bölümü, 3. Bölüm; sözleşmenin 57. Maddesi, 52. Madde; sözleşmenin 60-66. Maddeleri, 53-59. Maddeler haline gelmiş; sözleşmenin 58 ve 59. Maddeleri çıkarılmıştır.
2. Sözleşmenin 1. Bölümünün başlığı “Haklar ve Hürriyetler” yeni 3. Bölümün ise “Muhtelif Hükümler” olmuştur. Sözleşmenin 1-18 ve yeni 52-59 Maddelerine, işbu protokolün ekinde yer alan başlıklar eklenmiştir.

3. Yeni 56. Maddenin 1. Fıkrasına göre sözcükler eklenmiş: 4. Fıkradaki “komisyonun” ve “ bu sözleşmenin” 34. Maddesine uygun olarak “ sözcükleri ile değiştirilmiştir. Yeni 58. Maddenin 4. Fıkrasında yer alan “63. Madde-” sözcükleri, “56. Madde” sözcükleri ile değiştirilmiştir.
4. Sözleşmeye ek protokol aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
a. Maddelere, işbu protokolün ekinde yer alan başlıklar eklenmiştir ve
b. 4. Maddenin son cümlesinde yer alan “63. Maddesinin” sözcükleri,”56. Maddesinin” sözcükleri ile değiştirilmiştir.
5. Dört nolu protokol aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
a. Maddelere, işbu protokolün ekinde yer alan başlıklar eklenmiştir.
b. 5. Maddenin 3. Fıkrasında yer alan “63. Maddesinin” sözcükleri, “56. Madde-sinin” sözcükleri ile değiştirilmiştir; işbu Madde-ye aşağıda yer alan 5. Fıkra eklenmiştir.
“ Bu Maddenin 1 ve 2. Fıkraları uyarınca beyanda bulunan her devlet sonradan her zaman bu beyanın ilgili olduğu ülke veya ülkeler lehine, mahkemenin, işbu protokolün 1-4. Maddelerinden herhangi birine ya da hepsine ilişkin olarak her hakiki şahıstan, hükümet dışı her teşekkülden veya her insan topluluğundan sözleşmenin 34. Madde-si uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.”
6. Maddenin 2. Fıkrası kaldırılmıştır.
6. Altı nolu protokol aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
a. Maddelere, işbu protokolün ekinde yer alan başlıklar eklenmiştir ve
b. 4. Maddede yer alan “64.üncü Maddesine” sözcükleri, “57. Maddesine” sözcükleri ile değiştirilmiştir.
7. Yedi nolu protokol aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
a. Maddelere, işbu protokolün ekinde yer alan başlıklar eklenmiştir.
b. 6. Maddenin 4. Fıkrasında yer alan “63. Maddesinin” sözcükleri, “56. Maddesinin”sözcükleri ile yer değiştirmiştir. İşbu Maddeye aşağıda yer alan 6. Fıkra eklenmiştir.
“Bu Maddenin 1 ve 2. Fıkraları uyarınca beyanda bulunan her devlet sonradan her zaman bu beyanın ilgili olduğu ülke veya ülkeler lehine mahkemenin, işbu protokolün 1 ve 5 Maddelerinden herhangi birine ya da hepsine ilişkin olarak her hakiki şahıstan, hükümet dışı her teşekkülden veya her insan topluluğundan sözleşmenin 34. Maddesine uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.”
c. 7. Maddenin 2. Fıkrası kaldırılmıştır.
8. Dokuz nolu protokol yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde- 3
1. İşbu protokol sözleşmeyi imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Söz konusu devletler bu protokol ile bağlı olduklarına dair rızalarını;
a. Onay, kabul veya uygun bulma kaydı olmaksızın imza veya
b. Onay, kabul veya uygun bulma kaydıyla imza suretiyle belirleyebilirler.
2.Onay, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel sekreterine verilecektir.
Madde- 4
İşbu protokol, sözleşmeye taraf tüm devletlerin, protokolle bağlanma hususundaki rızalarını 3. Madde- hükümleri uyarınca ifade ettikleri tarihten başlayan bir yıllık süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girecektir. İşbu protokol hükümleri uyarınca, yeni yargıçların seçimi ve yeni mahkemenin kurulması için gerekli bütün işlemler, sözleşmeye taraf tüm devletlerin bağlanma hususundaki rızaların ifade ettikleri tarihten itibaren yapılır.
Madde- 5
1. Aşağıdaki 3 ve 4. Madde hükümleri dışında, yargıçların, komisyon üyelerinin, yazı işleri müdürünün ve yardımcısının görev süreleri işbu protokolün yürürlüğe girmesiyle sona erer.
2. İşbu protokolün yürürlüğe girdiği tarihte komisyon önünde bulunup, kabul edilebilirliği yönünden henüz karara bağlanmamış başvurular, işbu protokolün hükümleri uyarınca mahkeme tarafından incelenir.
3. İşbu protokolün yürürlüğe girdiği tarihte kabul edilebilirlik kararı verilmiş olan başvurular, bu tarihten itibaren bir yıl içerisinde komisyon üyeleri tarafından incelenmeye devam edilir. Bu süre içerisinde karara bağlanmayan başvurular mahkemeye devredilir ve işbu protokol hükümleri uyarınca kabul edilebilir başvurular olarak incelenir.
4. İşbu protokolün yürürlüğe girmesinden sonra komisyonun başvurulara ilişkin olarak sözleşmenin eski 31. Maddesi uyarınca hazırlamış olduğu raporu taraflara gönderilir. Tarafların raporu açıklama yetkisi yoktur. İşbu protokolün yürürlüğe girmesinden önceki hükümlere uygun olarak dava mahkemeye gönderilebilir. Davanın bir dairede mi, yoksa büyük dairede mi ele alınacağını büyük dairenin alt-kurulu belirler. Dava bir dairede karara bağlanırsa, dairenin vereceği karar nihaidir. Mahkemeye gönderilmeyen davalar, sözleşmenin eski 32. Maddesinin hükümleri uyarınca Bakanlar Komitesi tarafından ele alınır.
5. İşbu protokolün yürürlüğe girdiği tarihte divan önünde bulunup, henüz karara bağlanmamış davalar, işbu protokol hükümleri uyarınca karara bağlanmak üzere mahkemenin büyük dairesine gönderilir.
6. İşbu protokolün yürürlüğe girdiği tarihinde bakanlar komitesi önünde bulunup, eski 32. Madde uyarınca henüz karara bağlanmamış davalar, bakanlar komitesi tarafından aynı Madde uyarınca karara bağlanır.
Madde- 6-
Yüksek taraf devletlerin, sözleşmenin eski 25 ve 26. Maddeleri uyarınca komisyonun, yetkisini veya divanın yargı yetkisini tanırken koydukları beyanlarda yer alan, davanın beyanlardan sonra ortaya çıkmış olaylara dayanması veya beyanlardan sonra ortaya çıkmasını kapsaması hükmü, işbu protokol uyarınca oluşan mahkemenin yargı yetkisi için de geçerlidir.
Madde- 7-
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,
a. her imzalamayı
b. her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin tevdiini
c. işbu protokolün veya 4. Madde uyarınca bazı hükümlerinin yürürlüğe giriş tarihini ve
d. bu protokol ile ilgili başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi Avrupa Konseyi üyesi devletlere bildirir.
Yukarıdaki hükümleri kabul kısmında, gereğince yetkili kılınmış aşağıda imzası bulunanlar bu protokolü imzalamışlardır.
Aynı geçerlilikte İngilizce ve Fransızca iki metin halinde Avrupa Konseyi arşivlerine konulacak tek nüsha olarak 11 Mayıs 1994 tarihinde Strazburg'ta yapılmıştır. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Avrupa Konseyi üyesi Devletlerin her birine bu protokolün onaylanmış bir örneğini tevdii edecektir.
· 1 Numaralı Protokol, 20 Mart 1952 tarihinde Paris'te imza edilmiş ve 18 Mayıs 1954 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
1 Numaralı Protokol 6366 Sayılı ve 10 Mart 1954 tarihli " İnsan Haklarını Ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi ve Buna Ek Protokolün Tasdiki Hakkında Kanun" ile onaylanmıştır.(Resmi Gazete, 19 Mart 1954-8662;III T.Düstur, cilt 35, s.1567).
[1][1] 2 Numaralı Protokol, 6 Mayıs 1963 tarihinde Strasbourg'da imza edilmiş ve 21 Eylül 1970 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu Protokolün onaylanması 900 sayılı ve 13 Temmuz 1967 tarihli kanunla uygun bulunmuştur.(Resmi Gazete, 24 Temmuz 1967-12655;5 T. Düstur, cilt 6, s. 2286. Bu Protokol, 6/9278 sayılı ve 26 Aralık 1967tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile onanmış (Resmi Gazete, 6 Şubat 1968-12819) ve 25 Mart 1968 tarihinde onay belgesi Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine verilmiştir.
· Bu protokol (Ek-7. Protokol)Türkiye tarafından 14.03.1985 tarihinde imzalanmış, fakat henüz onaylanmamıştır. Protokol 01.11.1988 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türkiye tarafından 11.05.1994 tarihinde imzalanan ve 15.05.1997 tarihli ve 4255 Sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan ekli "İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin Oluşturulduğu Denetim Mekanizmasının Yeniden Yapılanmasına İlişkin 11 No.lu Protokol" (R.G. 20 Haziran 1997 tarih ve 23025 sayı ile yayımlanmıştır. Bakanlar Kurulu'nca 30.05.1997 tarihinde kararlaştırılmıştır.) ile getirilen tüm değişiklikler ve ekler metin üzerinde işlenmiştir.
· Bu protokol 5.11.1990 tarihinde Roma'da imzaya açılmıştır. Türkiye bu Protokolü imzalamıştır.(Fransızca metinden F.Gölcüklü tarafından çevrilmiştir).